Tai nạn do công việc là gì? Ba loại được công nhận sanjae ở Hàn QuốcTai nạn khi làm việc, bệnh do công việc, cả tai nạn trên đường đi làm, được công nhận sanjae đến đâu

Tai nạn do công việc là thương tích, bệnh tật, thương tật hoặc tử vong phát sinh vì lý do công việc, gồm ba nhánh: tai nạn trong công việc, bệnh do công việc và tai nạn trên đường đi làm. Điều 5 và Điều 37 Luật Bảo hiểm bồi thường tai nạn lao động Hàn Quốc

Muốn được công nhận sanjae thì phải là tai nạn do công việc, câu này ở đâu bạn cũng nghe, nhưng chính cái tai nạn do công việc (tiếng Hàn: 업무상 재해) đó từ đâu đến đâu thì ranh giới lại thấy mờ mờ. Bị thương lúc đang làm thì đã đành, còn tai nạn trên đường đi công tác, bệnh phát sinh vì công việc, tai nạn lúc đi làm về thì có được tính không? Khi chuyện xảy đến, chỗ vướng đầu tiên chính là đây.

Tai nạn do công việc là gì?

Khoản 1 Điều 5 Luật Bảo hiểm bồi thường tai nạn lao động Hàn Quốc định nghĩa tai nạn do công việc là thương tích, bệnh tật, thương tật hoặc tử vong của người lao động do lý do thuộc về công việc. Một câu ngắn, nhưng tách ra sẽ thấy hai điều kiện: một là người lao động phải chịu thiệt hại là thương tích, bệnh tật, thương tật hay tử vong, hai là thiệt hại đó phải do lý do thuộc về công việc.

Điều kiện thứ hai, tức có đúng là vì công việc mà xảy ra hay không, được quy định thước đo cụ thể tại Điều 37 của cùng luật. Điều này chia tai nạn do công việc thành ba nhánh lớn, và liệt kê từng nhánh những trường hợp nào được công nhận.

Định nghĩa pháp lý

Thương tích, bệnh tật, thương tật hoặc tử vong do lý do thuộc về công việc (Khoản 1 Điều 5 của luật)

Tiêu chuẩn công nhận

Tai nạn do công việc, bệnh do công việc, tai nạn trên đường đi làm (Điều 37 của luật)

Chìa khóa chung

Mối quan hệ nhân quả thỏa đáng giữa công việc và thiệt hại

Ba loại tai nạn do công việc

Xem trước một lượt ba nhánh mà Khoản 1 Điều 37 định ra.

① Tai nạn trong công việc

Tai nạn xảy ra khi thực hiện công việc hoặc hành vi đi kèm công việc

② Bệnh do công việc

Bệnh do yếu tố có hại, thương tích trong công việc, căng thẳng tinh thần vì công việc và các nguyên nhân khác

③ Tai nạn trên đường đi làm

Tai nạn khi đi làm về dưới sự chi phối, quản lý của chủ hoặc theo tuyến đường và cách thức thông thường

Tai nạn thường có thời điểm phát sinh rõ, còn bệnh nhiều khi xuất hiện sau quá trình tích lũy, nhưng đó không phải tiêu chuẩn phân loại theo luật. Có bệnh như ngộ độc cấp xuất hiện sau thời gian phơi nhiễm ngắn, cũng có bệnh phát sinh tiếp sau một thương tích trong công việc. Cuối cùng, phải dựa vào nguyên nhân là gì và thiệt hại phát sinh theo diễn biến nào để xác định nhánh.

① Tai nạn trong công việc: xảy ra khi thực hiện công việc hoặc hành vi đi kèm

Đây là loại quen thuộc nhất. Không chỉ trường hợp bị máy làm bị thương hoặc trượt ngã gãy xương khi đang thao tác, tai nạn lúc chuẩn bị, kết thúc công việc hoặc thực hiện hành vi phụ trợ cần cho công việc cũng có thể được tính. Mục 1 Khoản 1 Điều 37 của luật và Điều 27 đến Điều 33 nghị định thi hành chia cụ thể các diễn biến có thể được công nhận.

• Tai nạn khi làm công việc theo hợp đồng lao động hoặc hành vi đi kèm công việc đó
• Tai nạn do khiếm khuyết hay quản lý lỏng lẻo của cơ sở vật chất, thiết bị mà chủ cung cấp
• Tai nạn khi làm việc ngoài nơi làm việc theo chỉ thị của chủ (đi công tác)
• Tai nạn trong sự kiện do chủ tổ chức hay chỉ thị (hoặc khi chuẩn bị sự kiện đó)
• Tai nạn trong giờ nghỉ, khi làm hành vi có thể xem là dưới sự chi phối, quản lý của chủ
• Tai nạn y khoa hoặc tai nạn trên đường đi khám liên quan đến điều trị thương tích, bệnh do công việc
• Tai nạn do bên thứ ba gây hại vì tính chất của công việc phụ trách

Cốt lõi không chỉ là tai nạn xảy ra trong hay ngoài công ty, mà là hành vi lúc xảy ra tai nạn có phải công việc hoặc hành vi phụ trợ cần cho công việc hay không. Hành vi đáp ứng nhu cầu sinh lý như đi vệ sinh, chuẩn bị và kết thúc công việc, hành vi lánh nạn khẩn cấp hoặc cứu người khi có sự cố bất ngờ trong nơi làm việc cũng được quy định trong nghị định. Với tai nạn tại sự kiện, cần xem thời gian tham gia có được tính là thời gian làm việc, có chỉ thị hay chấp thuận trước của chủ, hoặc thông thường có được chủ công nhận hay không.

② Bệnh do công việc: bệnh mà nguyên nhân là công việc

Bệnh lưng, vai do lặp lại việc xử lý vật nặng, bệnh nghề nghiệp do tiếp xúc chất độc hại, bệnh mạch máu não và tim liên quan đến làm việc quá sức đều là bệnh phát sinh mà nguyên nhân là công việc. Luật không chỉ gồm bệnh do phơi nhiễm yếu tố có hại, nguy hiểm, mà còn gồm bệnh phát sinh tiếp sau thương tích trong công việc, bệnh do căng thẳng tinh thần vì bị bắt nạt tại nơi làm việc hoặc bị khách hàng chửi mắng, cùng những bệnh khác liên quan đến công việc (Mục 2 Khoản 1 Điều 37).

Tiêu chuẩn công nhận cụ thể của bệnh do công việc nằm ở Điều 34 nghị định thi hành và Bảng phụ lục 3. Bảng này chia bệnh thành nhiều nhóm, lọc ra những nhóm tiêu biểu như sau.

Bệnh mạch máu não, tim

Xuất huyết não, nhồi máu cơ tim do làm việc quá sức, môi trường làm việc thay đổi đột ngột

Bệnh cơ xương khớp

Bệnh lưng, vai, gối do động tác lặp đi lặp lại, xử lý vật nặng

Bệnh hô hấp, ung thư nghề nghiệp

Bệnh do tiếp xúc yếu tố độc hại như bụi, amiăng, chất gây ung thư

Bệnh thần kinh, tâm thần

Bệnh do căng thẳng tinh thần như bị bắt nạt tại nơi làm việc, bị khách hàng chửi mắng

Trong số này, bệnh do căng thẳng tinh thần vì bị bắt nạt tại nơi làm việc hay bị khách hàng lăng mạ cũng là loại được luật ghi rõ. Chỉ có tên chẩn đoán như rối loạn thích ứng hay trầm cảm chưa làm phát sinh công nhận ngay, nhưng nếu mối liên hệ giữa căng thẳng cụ thể trong công việc với việc phát bệnh hoặc bệnh nặng thêm được xác nhận, thì có thể thành sanjae.

Tôi làm ở quầy hành chính bệnh viện, chuyên gửi hồ sơ sanjae lên cơ quan, và hồ sơ vụ tai nạn với vụ bệnh khác nhau ngay từ độ dày. Tai nạn thì diễn biến tương đối rõ ràng, còn bệnh thì phải dùng hồ sơ bệnh án và tài liệu xét nghiệm chứng minh từng bước sợi dây nối với công việc.

③ Tai nạn trên đường đi làm: xảy ra trên đường qua lại

Tai nạn trên đường qua lại giữa nhà và nơi làm việc cũng có thể thành sanjae. Nhưng loại này lịch sử tương đối ngắn. Trước kia chỉ công nhận khi bị thương lúc dùng phương tiện công ty cấp như xe buýt đưa đón; sau phán quyết không phù hợp Hiến pháp của Tòa án Hiến pháp Hàn Quốc năm 2016, luật được sửa, và từ ngày 1 tháng 1 năm 2018, tai nạn khi đi làm về bằng tuyến đường và cách thức thông thường, gồm phương tiện công cộng, xe riêng, đi bộ, cũng bắt đầu được công nhận sanjae (Mục 3 Khoản 1 Điều 37 của luật).

Tuyến đường thông thường

Con đường đi làm hợp lý bạn vẫn đi thường ngày

Cách thức thông thường

Phương tiện di chuyển thông dụng: phương tiện công cộng, xe riêng, đi bộ, xe đạp

Thời điểm thi hành

Loại đi theo tuyến đường và cách thức thông thường được thi hành từ ngày 1 tháng 1 năm 2018

Nhưng nếu rẽ khỏi tuyến đường đi làm (tiếng Hàn gọi là 일탈) hoặc dừng việc di chuyển (중단) vì mục đích không liên quan đến đi làm về, thì tai nạn trong khoảng đó và trong chặng đường sau đó về nguyên tắc không được xem là tai nạn trên đường đi làm. Tạt sang nơi khác gặp bạn là ví dụ điển hình. Tuy nhiên ở đây có ngoại lệ: Khoản 3 Điều 37 của luật và Điều 35 nghị định thi hành cho phép công nhận cả tai nạn trong lúc rẽ ngang, dừng lại và trên chặng đường sau đó nếu lý do là một hành vi thiết yếu cho đời sống được luật định.

• Mua nhu yếu phẩm cần cho sinh hoạt hằng ngày
• Học hoặc huấn luyện để phát triển, nâng cao năng lực nghề nghiệp tại trường học hay cơ sở đào tạo nghề
• Thực hiện quyền bầu cử hoặc quyền bỏ phiếu trong trưng cầu dân ý
• Đưa đón trẻ em hoặc người khuyết tật mà mình thực tế chăm sóc đến cơ sở trông giữ, cơ sở giáo dục
• Khám tại cơ sở y tế hoặc trung tâm y tế công cộng để điều trị hay phòng bệnh
• Chăm sóc người thân cần được chăm nom đang điều trị tại cơ sở y tế hoặc nơi tương tự
• Hành vi tương đương với các việc trên, được Bộ trưởng Bộ Việc làm và Lao động công nhận là cần cho đời sống hằng ngày

Chẳng hạn nếu ghé siêu thị mua nhu yếu phẩm trên đường về rồi bị thương, thì có thể thuộc ngoại lệ này. Tuy nhiên, chỉ gọi địa điểm đó là “siêu thị” không làm phát sinh công nhận tự động; cơ quan còn xem mục đích mua thực tế, tuyến đường, thời gian và các hoàn cảnh cụ thể khác.

Chìa khóa xuyên suốt ba loại: mối quan hệ nhân quả thỏa đáng

Đọc hết ba loại, chắc bạn nhận ra có một cụm từ cứ xuất hiện mãi: mối quan hệ nhân quả thỏa đáng (tiếng Hàn: 상당인과관계). Khoản 1 Điều 37 sau khi liệt kê ba loại đã chốt lại bằng điều kiện: không có mối quan hệ nhân quả thỏa đáng giữa công việc và tai nạn thì không công nhận.

Mối quan hệ nhân quả thỏa đáng không chỉ có nghĩa thiệt hại xảy ra trước hoặc sau giờ làm,
mà là quan hệ có thể được pháp luật công nhận rằng công việc là nguyên nhân của thiệt hại,
sau khi tổng hợp các sự thật và tài liệu cụ thể.

Dù hình thức khớp với một loại nào đi nữa, nếu không có quan hệ này giữa công việc và thiệt hại thì khó xem là tai nạn do công việc. Đặc biệt trong vụ bệnh, về nguyên tắc người yêu cầu công nhận sanjae phải chứng minh quan hệ nhân quả. Tuy nhiên, không bắt buộc phải chứng minh hoàn hảo về mặt y học hoặc khoa học tự nhiên. Án lệ cho phép suy đoán quan hệ nhân quả sau khi tổng hợp tình trạng sức khỏe khi bắt đầu làm việc, nội dung và thời gian làm việc, diễn biến phát bệnh cùng nhiều hoàn cảnh khác; tiêu chuẩn phán đoán không phải người trung bình mà là sức khỏe và điều kiện cơ thể của chính người lao động đó.

Trường hợp không được công nhận là tai nạn do công việc

Vậy ngược lại, không được công nhận là khi nào? Khoản 2 Điều 37 định rằng thương tích, bệnh tật, thương tật, tử vong do hành vi cố ý, tự gây thương tích hay hành vi phạm tội của người lao động, hoặc do những hành vi đó làm nguyên nhân, thì về nguyên tắc không xem là tai nạn do công việc.

Câu hỏi thường gặp

Trước hết, ghi lại nguyên nhân và diễn biến của bạn

Tai nạn do công việc chia thành ba nhánh: tai nạn trong công việc, bệnh do công việc và tai nạn trên đường đi làm. Không phân loại chỉ theo tốc độ phát sinh hay địa điểm xảy ra; cần xác định trước nguyên nhân và diễn biến, rồi lần lượt kiểm tra điều kiện chi tiết của từng loại và mối quan hệ nhân quả thỏa đáng. Nắm khung này rồi, bạn sẽ dễ ước lượng tình huống của mình gần loại nào và cần lưu lại sự thật, tài liệu gì.

Có điều, khi phải chứng minh nhân quả của bệnh do công việc, khi vụ việc nằm ở ranh giới mờ như liên hoan công ty hay rẽ ngang trên đường đi làm, hoặc khi đã bị từ chối công nhận một lần và đang tính cách ứng phó, chắc chắn có những điểm phán đoán trở nên gai góc. Những lúc đó, thay vì một mình gồng gánh, cân nhắc nhờ chuyên gia như chuyên gia tư vấn lao động có chứng chỉ của Hàn Quốc (노무사, nomusa) giúp sức cũng là một cách. Mong bài này đỡ bạn được phần nào trong việc tìm hướng.