Nghỉ việc rồi vẫn nộp được sanjae, chỉ cần kiểm tra thời hiệuTừ điều luật bảo vệ quyền hưởng trợ cấp đến thời hiệu 3 năm và 5 năm theo từng loại trợ cấp, cả cách chứng minh khi công ty đã đóng cửa

Nhiều người bị thương hay mắc bệnh khi đang làm việc, nhưng phải đến lúc rời công ty rồi mới nghĩ đến sanjae: khi đó mải lo điều trị, ngại ánh mắt công ty, hoặc đơn giản là không biết trường hợp của mình được tính là tai nạn lao động (산재, sanjae). Giúp tiếp nhận hồ sơ ở bệnh viện, thỉnh thoảng tôi lại gặp người rụt rè hỏi: thật ra công ty đó em nghỉ từ tháng trước rồi, vậy còn nộp được không?

Nói kết luận trước: được. Quyền nhận trợ cấp bảo hiểm tai nạn lao động không biến mất cùng với việc nghỉ việc, luật Hàn Quốc ghi rõ như vậy. Công ty đã đóng cửa cũng thế. Thứ thật sự phải kiểm tra chỉ có một: thời hiệu.

Vì sao được? Sanjae là quyền đòi với Cơ quan Phúc lợi Lao động, không phải với công ty

Nhìn vào cấu trúc trước. Trợ cấp sanjae không phải tiền công ty trả, mà là trợ cấp bảo hiểm luật định do bảo hiểm tai nạn lao động (산재보험) chi trả: bạn nộp đơn cho Cơ quan Phúc lợi Lao động Hàn Quốc (근로복지공단, COMWEL) và cơ quan này trả tiền. Vì vậy quan hệ với công ty đi đến đâu không quan trọng, chỉ cần lúc bị tai nạn bạn là người lao động thì quyền yêu cầu vẫn nằm trong tay bạn.

Khoản 1 Điều 88 luật bảo hiểm tai nạn lao động của Hàn Quốc quy định thế này:
“Quyền nhận trợ cấp bảo hiểm của người lao động không bị mất đi dù đã nghỉ việc.”
Một câu rõ ràng đến mức không còn chỗ để giải thích khác.

Tiêu chuẩn đánh giá không phải là “lúc nộp đơn bạn có đang đi làm không”, mà là “lúc bị tai nạn, hoặc lúc làm công việc gây ra bệnh, bạn có phải người lao động không”. Tự viết đơn xin nghỉ cũng vậy, bị cho thôi việc cũng vậy, hết hạn hợp đồng cũng vậy, hình thức nghỉ việc không ảnh hưởng đến quyền yêu cầu. Cũng điều luật đó còn quy định quyền này không được chuyển nhượng, không bị kê biên, đủ thấy luật bảo vệ nó chặt đến mức nào.

Công ty đóng cửa rồi cũng vậy

Nỗi lo “công ty không còn nữa thì nộp đơn cho ai” cũng được giải bằng đúng cấu trúc ấy. Bên trả tiền là Cơ quan Phúc lợi Lao động, nên công ty còn tồn tại hay không không phải rào cản. Kể cả công ty chưa từng khai báo đóng bảo hiểm tai nạn lao động, bạn vẫn nộp đơn được, điều này đã viết trong bài Công ty chưa đóng bảo hiểm tai nạn lao động, bạn vẫn nộp đơn sanjae được.

Nhưng sẽ nảy sinh một bài toán thực tế: công ty biến mất thì nơi xác nhận quá trình bị tai nạn và việc bạn từng làm ở đó cũng biến mất theo, nên phía người lao động phải tự chuẩn bị tài liệu chứng minh nhiều hơn.

• Giấy xác nhận quá trình tham gia bảo hiểm việc làm (tiếng Hàn: 고용보험 피보험자격 이력내역서, xác nhận thời gian và nơi làm việc)
• Giấy xác nhận tham gia bảo hiểm y tế (tiếng Hàn: 건강보험 자격득실확인서)
• Lịch sử chuyển khoản lương, hợp đồng lao động, bảng lương
• Hồ sơ bệnh án và bản ghi khám lần đầu ngay sau tai nạn
• Lời làm chứng hoặc số liên lạc của đồng nghiệp từng làm cùng

Không phải gom đủ hết những thứ này mới nộp được đơn. Có phần Cơ quan Phúc lợi Lao động sẽ tự điều tra theo thẩm quyền, nên thứ tự đúng là: gom được bao nhiêu gom bấy nhiêu, rồi nộp đơn trước đã.

Thứ thật sự phải để mắt là thời hiệu

Quan trọng hơn chuyện nghỉ việc hay chưa rất nhiều, là thời gian. Quyền nhận trợ cấp sanjae nếu không thực hiện trong thời hạn quy định sẽ mất đi vì thời hiệu (Điều 112 luật bảo hiểm tai nạn lao động của Hàn Quốc).

3 năm

Trợ cấp điều trị (요양급여), trợ cấp nghỉ việc (휴업급여), trợ cấp chăm sóc (간병급여). Trợ cấp điều trị tính từ ngày hôm sau của ngày điều trị, trợ cấp nghỉ việc tính từ ngày hôm sau của ngày phải nghỉ

5 năm

Trợ cấp thương tật, trợ cấp cho thân nhân (tử tuất), chi phí mai táng. Trợ cấp thương tật tính từ ngày hôm sau của ngày kết thúc điều trị (tình trạng ổn định), trợ cấp thân nhân tính từ ngày hôm sau của ngày mất (sửa luật tháng 12 năm 2018, mở rộng từ 3 năm lên 5 năm)

Ngắt thời hiệu

Nộp đơn yêu cầu trợ cấp cho Cơ quan Phúc lợi Lao động thì thời hiệu ngừng chạy (Điều 113). Nếu là đơn đầu tiên cần phán đoán có phải tai nạn lao động hay không, hiệu lực ngắt này còn áp dụng cho cả các loại trợ cấp khác

Ở đây có một điểm thực tế rất quan trọng: chỉ cần nộp đơn yêu cầu là thời hiệu ngừng chạy.

Kể cả trước đây bạn đã tự bỏ tiền túi hoặc dùng bảo hiểm y tế (건강보험) để chữa trị, miễn còn trong thời hiệu, sau khi nộp đơn và được công nhận vẫn có đường quyết toán lại phần viện phí mình đã gánh.

Nghỉ việc lâu rồi mới phát hiện ra bệnh thì sao

Tai nạn có ngày bị thương rõ ràng, nhưng bệnh thì không. Điếc nghề nghiệp do tiếng ồn, bệnh bụi phổi (진폐), ung thư nghề nghiệp, những bệnh kiểu này thường mấy năm sau khi rời công việc mới được chẩn đoán.

Trường hợp này con đường cũng không đóng lại. Chỉ cần mối quan hệ nhân quả thỏa đáng (상당인과관계) giữa công việc hồi đó và bệnh được công nhận thì vẫn có thể được công nhận là bệnh nghề nghiệp; bản thân việc “đã nghỉ việc từ lâu” không làm cơ hội tự động mất đi. Thời hiệu không được tính đồng loạt từ ngày nghỉ việc, mà bắt đầu từ thời điểm có thể thực hiện quyền đối với từng loại trợ cấp. Điểm bắt đầu chính xác có thể khác nhau theo bệnh và khoản trợ cấp yêu cầu, nên không thể chỉ nhìn ngày chẩn đoán rồi kết luận. Bệnh nào được công nhận theo tiêu chuẩn nào, bài Công nhận bệnh nghề nghiệp ở Hàn Quốc, phải chuẩn bị những gì? đã viết chi tiết.

Có điều thời gian càng lâu, việc dựng lại bằng tài liệu sợi dây nối giữa công việc và bệnh càng khó: phải tìm tài liệu môi trường làm việc của nơi làm cũ, phải sắp xếp lại số năm tiếp xúc yếu tố độc hại. Việc này làm một mình rất vất vả, nên gặp vụ kiểu này, cùng chuyên gia tư vấn lao động có chứng chỉ (노무사, nomusa) chuyên làm sanjae định hướng từ đầu sẽ đỡ đi đường vòng.

Nếu vẫn đang đi làm, càng không cần nghỉ việc để nộp đơn

Ngược lại cũng có người hỏi: có phải nghỉ việc trước rồi mới nộp sanjae được không? Hoàn toàn không cần. Sa thải hay đối xử bất lợi với người lao động vì lý do nộp sanjae là điều luật cấm (Điều 111-2 luật bảo hiểm tai nạn lao động), còn trong thời gian nghỉ điều trị vì tai nạn lao động và 30 ngày sau đó, bản thân việc sa thải bị cấm hẳn (khoản 2 Điều 23 Luật Tiêu chuẩn lao động Hàn Quốc, 근로기준법). Thực chất của những nỗi lo này đã kiểm chứng từng cái trong bài Nộp sanjae thì công ty có bị thiệt hại không?.

Và nếu đang điều trị mà vì hoàn cảnh phải nghỉ việc, sanjae đã được công nhận cũng không vì thế mà lung lay, Điều 88 giữ đúng chỗ đó. Chừng nào tình trạng không thể làm việc vì điều trị còn tiếp diễn, trợ cấp nghỉ việc vẫn yêu cầu được cho cả khoảng thời gian sau khi nghỉ việc.

Câu hỏi thường gặp

Lời cuối muốn gửi đến bạn

Sau câu “công ty đó em nghỉ rồi” thường là sự ngập ngừng: tự trách mình đã để lâu quá, nghĩ bây giờ còn ích gì nữa. Nhưng luật được thiết kế theo hướng ngược lại với sự ngập ngừng đó: quyền không mất đi khi nghỉ việc, công ty biến mất quyền vẫn còn, và trước khi thời hiệu chạy hết thì lúc nào cũng thực hiện được. Hãy xem lại lịch, nếu thời gian vẫn còn, thì bây giờ chính là lúc nhanh nhất.