Nộp đơn sanjae, phải nộp trong 3 năm hay trong 5 năm?Mỗi loại trợ cấp có một mốc bắt đầu tính khác nhau, phải có yêu cầu trợ cấp đúng luật mới ngắt thời hiệu, và chỗ dễ nhầm nhất là với thời hạn khiếu nại 90 ngày

Chuyện xảy ra mấy năm rồi, giờ nộp còn được không? Làm việc ở bệnh viện và giúp mọi người làm hồ sơ tai nạn lao động (산재, sanjae), tôi nghe câu này rất thường xuyên. Nghe xong thì tôi cũng ngồi lật lịch cùng người hỏi. Chuyện sanjae là vậy, có lúc bạn nghĩ đã muộn nhưng thời gian vẫn còn, có lúc bạn tưởng còn sớm mà một khoản trợ cấp nào đó thì đã trôi qua mất rồi.

Ở Hàn Quốc, quyền hưởng trợ cấp bảo hiểm tai nạn lao động nếu không được thực hiện trong thời hạn quy định thì sẽ mất theo thời hiệu (Luật Bảo hiểm bồi thường tai nạn lao động, Điều 112). Chỗ rắc rối là thời hạn này khác nhau theo từng loại trợ cấp, và ngày bắt đầu đếm cũng khác nhau theo từng loại.

Sanjae có hai loại thời hạn với tính chất hoàn toàn khác nhau

Việc đầu tiên là tách hai cái này ra. Khi tư vấn, rất nhiều người gộp chúng làm một, nhưng đây là hai chiếc đồng hồ khác hẳn nhau.

Hai cái này không nuốt lẫn nhau. Hết 90 ngày khiếu nại không có nghĩa là thời hiệu yêu cầu cũng hết; ngược lại, thời hiệu còn nhiều cũng không cho phép bạn quay lại tranh chấp một quyết định không công nhận đã quá 90 ngày. Các con đường phản đối sau khi bị từ chối được viết riêng trong Không được công nhận sanjae? Ba con đường khiếu nại và thời hạn 90 ngày. Bài này nói về chiếc đồng hồ thứ nhất, thời hiệu yêu cầu.

Loại trợ cấp 3 năm và loại 5 năm

Điều 112 đặt nguyên tắc chung là 3 năm, rồi tách riêng năm khoản thành 5 năm.

Các trợ cấp mất sau 3 năm

Trợ cấp điều trị (요양급여)

Tính từ ngày kế tiếp của ngày được điều trị. Tiền viện phí bạn tự bỏ ra trước khi được công nhận cũng chạy theo đồng hồ này

Trợ cấp nghỉ việc (휴업급여)

Tính từ ngày kế tiếp của ngày nghỉ làm. Cách tính của khoản này khá đặc biệt, phần dưới nói riêng

Trợ cấp chăm sóc (간병급여)

Tính từ ngày kế tiếp của ngày được chăm sóc

Trợ cấp thương bệnh hằng tháng (상병보상연금)

Tính từ ngày kế tiếp của ngày trở thành người đủ điều kiện hưởng

Trợ cấp phục hồi nghề nghiệp (직업재활급여)

Tính từ khi phát sinh lý do chi trả và bạn có thể thực hiện quyền

Các trợ cấp mất sau 5 năm

Trợ cấp thương tật (장해급여)

Tính từ ngày kế tiếp của ngày kết thúc điều trị

Trợ cấp cho thân nhân (유족급여)

Tính từ ngày kế tiếp của ngày người lao động qua đời

Chi phí mai táng (장례비)

Tính từ ngày kế tiếp của ngày người lao động qua đời

Trợ cấp bệnh bụi phổi hằng tháng và trợ cấp thân nhân bệnh bụi phổi cũng nằm trong nhóm 5 năm này.

Năm khoản này trước đây cũng là 3 năm. Bản sửa luật có hiệu lực từ ngày 13 tháng 12 năm 2018 đã kéo dài thành 5 năm, vì với thương tật hay tử vong thì tình trạng thường phải rất lâu mới xác định được, 3 năm là quá ngắn. Tuy vậy nếu là vụ việc cũ hơn nhiều thì còn phải xem tại thời điểm sửa luật thời hiệu có còn hay không, kết luận có thể khác đi. Những vụ lùi lại nhiều năm, hỏi thẳng Cơ quan Phúc lợi Lao động sẽ chính xác hơn.

Khó nhất là câu hỏi tính từ ngày nào

Nguyên tắc của thời hiệu thì đơn giản: chạy từ lúc bạn có thể thực hiện quyền (Luật Dân sự Hàn Quốc, Điều 166 khoản 1). Trong bảng trên, mỗi loại trợ cấp có mốc khác nhau chính là vì thời điểm bạn được quyền nhận chúng khác nhau.

Với tai nạn, ngày xảy ra thường rất rõ, nhưng điều đó không có nghĩa thời hiệu của mọi khoản trợ cấp đều cùng bắt đầu từ ngày bị thương. Phải xét riêng thời điểm bạn được điều trị, nghỉ làm, hoặc tình trạng được coi là đã điều trị xong để biết khi nào quyền đối với từng khoản có thể được thực hiện. Với bệnh nghề nghiệp còn khó hơn, vì chính thời điểm có thể thực hiện quyền cũng có thể bị tranh chấp khi bệnh chỉ được xác nhận rất lâu sau khi rời công việc gây bệnh.

Trợ cấp thương tật do điếc nghề nghiệp vì tiếng ồn là ví dụ điển hình. Trước đây quy tắc thi hành coi thời điểm kết thúc điều trị là lúc người lao động không còn làm việc trong tiếng ồn nữa, nên ai rời nơi làm việc ồn quá 3 năm là bị chặn lại. Tòa án Tối cao Hàn Quốc cho rằng quy định này, khi luật không hề ủy quyền, lại tự đặt ra một thời điểm kết thúc điều trị khác với luật, nên không có hiệu lực ràng buộc đối với người dân (bản án 2014두7374 tuyên ngày 4 tháng 9 năm 2014), và quy định đó đã bị xóa vào tháng 3 năm 2016.

Điểm cốt lõi của bản án không phải chỉ là ngày cấp giấy chẩn đoán, mà là thời điểm người lao động được xác nhận có thương tật vĩnh viễn, không còn có thể kỳ vọng hiệu quả điều trị và triệu chứng đã cố định, nên có thể thực hiện quyền yêu cầu trợ cấp thương tật. Vì vậy, nếu mãi sau khi nghỉ việc mới lần đầu được xác nhận như vậy thì vẫn có thể còn cơ hội yêu cầu. Nhưng lấy một giấy chẩn đoán mới không làm thời hiệu tự động bắt đầu lại. Với bệnh nghề nghiệp khác cũng không thể áp dụng đồng loạt một “công thức ngày chẩn đoán”; phải xét thời điểm quyền đối với khoản trợ cấp cụ thể đã có thể được thực hiện.

Trợ cấp nghỉ việc mất dần từng ngày một

Đây là chỗ thiệt thòi nhiều nhất trên thực tế.

Thời hiệu của trợ cấp nghỉ việc là 3 năm tính từ ngày kế tiếp của ngày nghỉ làm. Đọc lại câu đó sẽ thấy điều đáng chú ý: không phải một khối 3 năm tính từ ngày tai nạn, mà mỗi ngày bạn không đi làm được lại có 3 năm riêng của ngày đó.

Trợ cấp nghỉ việc không phải nộp một lần rồi hằng tháng tự về. Khi nộp, bạn ghi khoảng thời gian nghỉ việc đã thực tế phát sinh; nếu điều trị tiếp tục thì nộp thêm cho khoảng thời gian phát sinh sau đó. Luật không có giới hạn cố định rằng “chỉ trả đến ngày nộp đơn” hay “bắt buộc nộp hằng tháng”. Tuy vậy, thời hiệu 3 năm chạy riêng cho từng ngày nghỉ, nên nếu dồn nhiều năm thì những ngày cũ nhất có thể lần lượt hết hạn.

Số tiền và cách tính nằm trong Trợ cấp nghỉ việc (휴업급여) ở Hàn Quốc, được bao nhiêu và nhận thế nào?. Ở đây chỉ cần nhớ một điều: nếu vẫn đang điều trị, đừng gom lại, cứ yêu cầu định kỳ sẽ an toàn hơn.

Phải là yêu cầu trợ cấp bảo hiểm đúng luật mới ngắt thời hiệu

May là cách làm cho thời hiệu dừng lại không khó. Chỉ cần bạn yêu cầu trợ cấp với Cơ quan Phúc lợi Lao động, thời hiệu bị ngắt (Điều 113).

Về việc ngắt thời hiệu, câu quan trọng nhất trong Điều 113 là câu này.
Nếu đây là yêu cầu đầu tiên cần phải xác định có phải tai nạn do công việc hay không, thì hiệu lực ngắt thời hiệu của yêu cầu đó cũng có tác dụng với các trợ cấp bảo hiểm khác
Nghĩa là nếu yêu cầu trợ cấp điều trị đầu tiên đáp ứng điều kiện này, hiệu lực ngắt có thể lan sang những trợ cấp khác do luật quy định, như trợ cấp nghỉ việc hoặc trợ cấp thương tật chưa được yêu cầu.

Thời hiệu bị ngắt không biến mất vĩnh viễn mà sẽ bắt đầu lại từ đầu. Tòa án Tối cao cho rằng khi Cơ quan Phúc lợi Lao động ra quyết định đối với yêu cầu trợ cấp, lý do ngắt kết thúc và thời hiệu mới bắt đầu chạy từ lúc đó. Vì vậy, không nên hiểu rằng một lần yêu cầu đầu tiên sẽ làm thời hiệu của mọi khoản trợ cấp dừng mãi mãi.

Vì vậy, nếu thời hiệu sắp hết, điều quan trọng là liên hệ ngay với Cơ quan Phúc lợi Lao động, nộp bộ giấy tờ có thể được tiếp nhận như một yêu cầu trợ cấp bảo hiểm đúng luật, rồi lưu ngày và số tiếp nhận. Chỉ hỏi tư vấn, gửi một kiến nghị chung hoặc giao tài liệu cho một quầy nào đó chưa đủ để chắc chắn đó là yêu cầu theo Điều 113. Có thể bổ sung phần nào sau, và tối thiểu cần giấy tờ gì, phải xác nhận theo loại yêu cầu và hoàn cảnh cụ thể. Giấy tờ nào xin ở quầy nào, tôi đã sắp xếp trong Hồ sơ nộp đơn sanjae, phải xin ở đâu và xin những gì?.

Khi bạn nhận được câu trả lời rằng thời hiệu đã hết

Có những trường hợp Cơ quan Phúc lợi Lao động ra quyết định không chi trả với lý do thời hiệu. Phán quyết đó có khi được tòa giữ nguyên, có khi bị lật, và nhìn vào chỗ phân định sẽ hiểu chế độ thời hiệu thật ra muốn bảo vệ điều gì. Xin đặt cạnh nhau hai vụ việc cùng về bệnh điếc do tiếng ồn.

Vụ có nguyên nhân bên ngoài chặn việc nộp đơn

Một người làm ở mỏ than và nghỉ việc năm 1994, đến năm 2003 được chẩn đoán điếc thần kinh giác quan, rồi năm 2015 nhận chẩn đoán điếc do tiếng ồn và yêu cầu trợ cấp thương tật. Cơ quan Phúc lợi Lao động không chi trả với lý do đã quá 3 năm kể từ khi rời công việc tiếng ồn, yêu cầu xét lại và tái xét lại cũng đều bị bác.

Về mốc tính, tòa đồng ý là ngày chẩn đoán năm 2003, và về hình thức thì thời hiệu đúng là đã hết. Nhưng kết luận lại là hủy quyết định. Lý do: quy tắc thi hành khi đó coi thời điểm rời nơi làm việc ồn là lúc kết thúc điều trị, Cơ quan Phúc lợi Lao động cũng từ chối theo tiêu chuẩn ấy, nên với người lao động thì có nộp cũng chắc chắn bị từ chối; còn việc quy tắc thi hành có hiệu lực pháp quy hay không thì không thể đòi hỏi người dân thường tự phán đoán. Đã có trở ngại khách quan như vậy thì việc Cơ quan Phúc lợi Lao động viện dẫn thời hiệu là lạm dụng quyền (bản án Tòa án Hành chính Seoul 2016구단62248).

Vụ lẽ ra có thể nộp nhưng đã trì hoãn

Cùng là điếc do tiếng ồn nhưng có vụ kết luận ngược lại. Một người năm 2010 nhận chẩn đoán điếc và yêu cầu trợ cấp thương tật, bị từ chối vì vấn đề độ tin cậy của kết quả đo, rồi khoảng 9 năm sau, vào năm 2019, lấy giấy chẩn đoán mới và yêu cầu lại.

Tòa đặt mốc tính ở thời điểm chẩn đoán năm 2010 và cho rằng thời hiệu đã hết. Lý do: bị từ chối chi trả không có nghĩa là bản chẩn đoán thương tật khi đó biến mất; nếu cho phép chẩn đoán lại không giới hạn rồi yêu cầu lại, quy định về thời hiệu sẽ mất hết ý nghĩa. Khác với vụ trước, người này trước khi hết thời hiệu vốn có thể đi chẩn đoán lại và yêu cầu lần nữa nhưng đã không làm, nên lập luận lạm dụng quyền cũng không được chấp nhận (bản án Tòa án Hành chính Seoul 2021구단51334).

Chỗ phân định hai vụ rất rõ: có thứ gì đó bên ngoài khiến bạn không thể yêu cầu, hay bạn có thể yêu cầu mà đã không làm. Việc chỉ đơn giản là không biết thì không làm thời hiệu dừng lại, điều đó cũng đọc được từ đây.

Có điều những phán đoán kiểu này khác nhau theo từng vụ nên rất khó đoán trước kết quả. Tôi tuy ngày nào cũng cầm hồ sơ sanjae ở quầy hành chính (원무과) của bệnh viện, nhưng một vụ nhìn như đã hết thời hiệu còn lại bao nhiêu khả năng thì không nằm trong phạm vi tôi phán đoán được. Chỗ nộp đơn và chỗ tranh chấp về thời hiệu là hai chỗ khác nhau. Nếu là vụ đã cũ, hoặc bạn đã nhận quyết định không chi trả vì thời hiệu, cùng một chuyên gia tư vấn lao động có chứng chỉ (노무사, nomusa) chuyên về sanjae xem lại còn đường nào có thể đỡ mất công hơn.

Những việc bạn có thể kiểm tra ngay bây giờ

• Khoản trợ cấp bạn muốn nhận là 3 năm hay 5 năm
• Mốc bắt đầu của khoản đó là ngày nào (không phải ngày tai nạn, mỗi loại một khác)
• Trước đây bạn đã từng yêu cầu trợ cấp bảo hiểm đúng thủ tục với Cơ quan Phúc lợi Lao động chưa (kiểm tra cả ngày tiếp nhận và ngày quyết định)
• Nếu đang điều trị, lần cuối bạn yêu cầu trợ cấp nghỉ việc là khi nào
• Nếu đã nhận thông báo không công nhận, còn bao nhiêu ngày trong 90 ngày kể từ khi biết

Câu hỏi thường gặp

Điều cuối cùng tôi muốn nói

Từ thời hiệu nghe lạnh lùng hơn hẳn. Hết hạn là quyền mất, không hỏi lý do. Nhưng nhìn từ quầy tiếp nhận, thứ khiến người ta lỡ mất thời hiệu phần lớn không phải là thời gian. Vì công ty bảo không đóng bảo hiểm nên không được, vì đã thỏa thuận riêng nên tưởng xong rồi, vì bị từ chối nên tưởng hết cách, những khoảng chờ đợi ấy cộng lại thì thời hạn trôi qua. Không lý do nào trong số đó là đúng cả.

Vậy nên hôm nay hãy thử đếm lại trên lịch một lần. Nếu còn thời gian, hãy xác nhận ngay điều kiện để Cơ quan Phúc lợi Lao động tiếp nhận yêu cầu đúng luật; nếu không chắc, hãy kiểm tra cùng lúc mốc bắt đầu của từng khoản, ngày yêu cầu cũ và ngày có quyết định. Yêu cầu được tiếp nhận đúng luật sẽ ngắt thời hiệu, nhưng sau khi Cơ quan Phúc lợi Lao động ra quyết định, thời hiệu mới có thể bắt đầu chạy lại, nên ngày đó cũng phải được ghi lại.